حیوانات به زبان و لهجه میناب:

شغال= تورگ (turg)

سگ= سغ (sagh)

سگ نر= نرسغ (narsagh)

سگ ماده= ماجک (majak)

توله سگ= کچک (kochak)

جوجه= چورک (churak)

قورباغه= گووَک(guak)

خدنگ= رشگوک(reshguk)

مرغ= مُرگ (morg)

مرغ کوچک= تیشت (tisht)

گنجشک= جوشک (jushk)

ملخ=میگ (meyg)

ماهی=موی(moye)

مارمولک=کلپک(kalpak)

موش=مشک(moshk)

زنبورسرخ= گوز(gouz)

زنبورسیاه=موک (muk)

زنبور زرد=سوروک (soruk)

زنبورسفالگر= سازات(sazat)

زنبورعسل= مش عسل(mash asal)

خروس=کروس (korus)

مورچه=مروک (moruk)

مورچه سیاه ریز=تساک (tosak)

مورچه زرد ریز= گیرغ (giregh)

مورچه سیاه بزرگ = مروک گلمپا (moruk golompa)

موریانه= رمیز (ramiz)

سوسمار=کراس (keras)

آفتاب پرست= گوجک (gujak)

مگس=مش (mash)

قمری=سهروسک (sohrusk)

هزارپا=مارنغروش (maranghorush)

جیرجیرک=چرت (cheret)

سوسک= کزوک (kazuk)

سوسک چرم و فرش= تک تکو (tekteku)

سوسک سرگین(سرگین غلطانک)= گوپل(goopel)

خرچنگ=سینگو (singo)

سنجاقک=جولاخک (julakhak)

خرمگس= مش سغی (mashsaghi)

پشه=پتوک (potuk)

هشت پا=انکاس(ankas)

عقرب زرد=تک زرد (tek zard)

عقرب سیاه= کوترنگ (kotereng)

گاو=گا (ga)

بز= کهره (kahra)

گاو نر= جلب (jelab)

گوساله= گوسک (goask)

بزنر= نری (nari)

بز نر کوچک= چپشت (chapesht)

خارپشت= دازو (dazu)

جوجه تیغی= دجوک (dajok)

خفاش= مورشو(morsu)

قرقی= تیزبالک (tizbalak)

هفت رنگ= کاروشک (karushk)

کبک= کوگ (kug)

کبک جیرفتی= کمنزیل (kamanzil)

شتر=اشتر(eshtor)

سورمار= روغنلپک (rughanlapak)

اردک= بط (bat)

کبوتر= کفتر (kaftar)

کک= کهک (kahk)

آخوندک؛ مانتیس= زن مار (zan mar)

شپش= شش (shosh)

کوسه ماهی= کولی (kuli)

سفره ماهی= پوو (pow)

گربه ماهی= گلو (galu)

بید= گاوک (gavak)

سبزه قبا= شوزک (shuzak)

پرنده آفتاب= پتی (peti)

فاخته (کوکو)= کغار (keghar)

قبره= کورکولا (kurokola)

دارکوب= کنته تراش (kontaterash)

عنکبوت= پلیچکونی(pelichekoni)

کنه= کت(kat)

و...

........................

شلکی (شلک):

شلکی یا شلک گیاهی سبز رنگ با برگهایی دایره شکل شبیه گل ختمی است که در تمام مناطق استان هرمزگان و میناب تقریبا به صورت انبوه وجود دارد و این گیاه پس از  برداشت و چیدن و همچنین شستن و تمیز کردن آن، به  چند روش پخت می شود و به عنوان وعده صبحانه که در گویش محلی به آن “رغ بن” می گویند و  یا به عنوان میان وعده مصرف می کنند

این گیاه در زمستان و پس از بارندگی می روید که برای انسان ها و زندگی مردم کاربردی خوراکی دارد.

شلکی را باید وقتی دارای برگهای نازک و تازه هستند  با لیمو خشک و نمک در آب بجوشانند و بعد از پختن به صورت گرم میل کنند و این غذا اثر دارویی بسیار بالایی دارد به ویژه به خاطر خاصیت ملین بودن آن، برای معده بسیار مفید می باشد و در دیگر شهرستان های هرمزگان شلکی را  شستشو می دهند و  آن را به مدت تقریباَ ۴۵ دقیقه آنرا جوشانده سپس در روغن همراه پیاز سرخ کرده و نوش جان میکنند.

......................................................................................................................................

سمسول یا سمسیل:

سمسول یا سمسیل گیاه دیگری است که بعد از بارندگی به صورت خودرو در استان هرمزگان و میناب میروید.  که تا وقتی بزرگ نشده و به شکل بوته نشده می توان آن را مصرف کرد.

سمسیل  گیاهی  خودرو سبز رنگ با برگهای لوله ایی شکل ریز و دارای مزه ای شور است و در کنار سفره به عنوان یک سبزی مصرف می شود.

.....................................................................................................................................

خلالنج یا قارچ(حقر):

خلالنج یا قارچ و یا حقر  بعد از بارندگی زیر درختان به ویژه درختان کهنسال کهور و کرت محلی می روید و این قارچها در دو نوع و  رنگ سفید به نام خلالنج میشی و رنگ تیره به نام خلالنج بزی که در بعضی مواقع اندازه آنها بسیار بزرگ بوده حتی به شعاع ۳۰سانت وجود دارد و خلالنج بیشتر مورد علاقه جوانان است و آن را کباب می کنند و میخوردند و چیدن خلالنج یک تفریح مورد علاقه جوانان منطقه است و همه در این تفریح شادمان هستند.

....................................................................................................................................

با کاهش نزولات جوی و خشکسالی این گیاهان مفید خودرو کم شده و به همین نسبت نیز استفاده مردم از این گیاهان کمتر شده ولی هنوز هستند مناطقی که شلکی و سمسول را در فصل خود به خوبی مصرف می کنند.

ضرب‌المثل گونه‌ای از بیان است که معمولاً تاریخچه و داستانی پندآموز در پس بعضی از آن‌ها نهفته است. بسیاری از این داستان‌ها از یاد رفته‌اند، و پیشینهٔ برخی از امثال بر بعضی از مردم روشن نیست؛ با این‌حال، در سخن به‌کار می‌رود. شکل درست این واژه «مَثَل» است و ضرب در ابتدای آن اضافه است. به عبارتِ دیگر، «ضرب المثل» به معنای مَثَل زدن است.

در اینجا به تعدادی از ضرب المثل های رایج در میناب اشاره  ای کرده ام...

......................................

مار سَر صَحرا به تو بزن نه زبون آدم

درباره کسی می گویند که مورد حسد دیگران واقع شود

.....................................

صدا دُهُل از دور خَشِن

شنیدن آواز از دور خوب است نه از نزدیک

....................................

هَر زن زِشتِرن ناز و تَکَبُری بِشتِرن

زن زشت ناز و افاده زیاد دارد

.....................................

مُرغ به جایی اِرت که دانه بِچینت نه به جایی که کینه بِچینت

در جایی گفته می شود که با آدم بد خُلق و کینه توز رفت آمد کنند

....................................

دوغِت نادَم بُرو که ماستت اَفِرِستُم

نقد و نسیه وعده به کسی دادن این مثل را گویند

.....................................

نه خَر ما از بارِن نه چُک چُک ما از کارِن

نه کار به ما دارد و نه سر و کله زدن ما لازم است

....................................

خُودش ماهِن چه حاجتی به چِراغن

کسی که خودش قشنگ باشد احتیاج به آرایش ندارد

...................................

یک تیر و دو نشون

کسی که برای کاری می رود و کار دوم رو انجام میدهد

..................................

شتر از پرصبری چوک پر زور اتارت سَغ از بی صبری کُچَک کور

شتر از بس صبرش زیاده بچه اش که به دنیا میاد پرزوره ولی سگ که بی صبره بچه اش کوره

این مثل را در مورد اشخاص بی صبر می گویند

.................................

یزد دورن ول گز دور نین

شهر یزد دور است  ولی درخت گز که دور نیست .

................................

زنی خوبن که نون اکنت   /  آتش تو کودن  بون اکنت

زنی خوب است که خودش در آتشدان ، آتش را روشن می کند  و نان می پزد .

مفهوم عامیانه : زن خانه دار خوب است .

..................................

زن بیوه بکن که مال داره /   شب و نیمه شبی چنگال داره

با زن بیوه ازدواج کن که مال و دارایی دارد  و در خانه اش همیشه ، چنگال (نوعی شیرینی ) هست

.................................

مرد دو زنی شو تو مسجد اخووت

مردهایی که دو زن دارند ، شب ها در مسجد می خوابند .

مفهوم عامیانه : مردهایی که دو زن دارند همیشه سرگردانند .

..................................

مرد فخیر  ا  رو اشتر  سغی  اگنت .

مرد فقیر ، روی شتر هم که بنشیند ، سگ  او را گاز می گیرد .

...................................

چوکن نه گازین ، ممون  نه خونه ی قاضین .

پسر بچه ها در حال بازی کردن  هستند  ولی  مادرهایشان در خانه ی قاضی .

.................................

اگه  کورن  که دحت ریسن

اگر نابیناست  ولی  دختر  آقا زاده است .

................................

تا باغ ثمری هه باغپون  دوری ا چرخت .

تا هنگامی که باغ میوه دارد باغبان  دورش می چرخد .

 ..............................

گيرغ دور چربي اگردت

مورچه ها به دنبال چربي هستند.

 ............................

خار خوبن سر مغ خودی تیز ببوت .

چه خوب است که تیغ نخل به خودی  خود تیز باشد .

............................

سغ کن سغ مم دادی

سگ کیه  ، سگ  مادر داد محمد

............................

جهله ساز جهله اي نين كربه ساز كربه اي نين

كوزه ساز و آفتابه ساز خودشان اين وسايل ر ا ندارند.

............................

بکن کار و مشو  محتاج خویشان    /  که  مردن به بود از طعن ایشان

برو کار کن  تا محتاج خویشاوندان نشوی ،  چراکه مردن بهتر از محتاج آنها بودن است .

............................

اگر اطلسی کنی ، کانی بپوشی که دخت گرگا فروشی .

اگر پیراهن اطلس و گرانبهایی بپوشی باز هم تو  دختر سبزی فروش هستی .

............................

و....

گل یاسمین:

 گل یاسمین که در گویش محلی به آن یاس مین می گویند در بعضی از باغ های شهرستان میناب کاشته می شود ،این گل خود را روی زمین پهن می کند،برگهایش متقابل و قلبی شکل و گلهایش دارای یک جام چهار قسمتی به شکل صلیب است.

اصل این گل را از ایران می دانند و از اینجا به سایر نقاط دنیا برده شده است ،یاسمین چون گلهای درختی با ریشه عمیق و عمر زیاد است .

تحقیق ها نشان می دهد که بوی شیرین بوی گل یاسمین به اندازه والیوم آرامش بخش است و بدون هیچ عارضه جانبی اعصاب را تسکین می دهد .

گل یاس ، درخت یاس ، گل لیلی ، یاسمون ، گل هاشم ، ظیان ، سجلاط ، سمن ، یاس گلدانی و شرخات از دیگر نامهای آن است که در استان هرمزگان و میناب آن را با نام یاس مین می شناسند که دارای رنگ سفید و بوی بسیار معطر است .

این گیاه به غیر از سه ماه دی ، بهمن واسفند در تمام ماههای سال گل می دهد که بیشترین آن در اردیبهشت ، خرداد و تیر است .

در شهرستان میناب هر روز عصر هنگامی که از گرمای خورشید کاسته می شودو گلها شروع به باز شدن میکنند آنها را چیده ، گردنبند زیبا درست می کنند و در کنار خیابان یا سر میدانها بفروش می رسانند.

زنان و دختران برای زیبایی و خوشبو شدن ،آن را به گردن می اندازند ، از این گل نیز در مراسم خواستگاری و گاهاً عزا استفاده می شود ، راننده ها هم برای خوشبو کردن خودرو خود یک بند گل داخل آن آویزان می کنند.

گل یا سمین گل اکنت  شوو مهتاب اچینن

توی بند اسومبند و به مردم افروشن

بازار ماهی گورزانگ یکی از مراکز مهم عرضه و توزیع ماهی در استان و کشور:

گورزانگ یکی از روستاهای بزرگ بخش بندزرک میناب است که از شمال با روستای باغگلان و تم بلوچان همسایه است و در جنوب آن رودخانه قرار دارد.

این روستا از شرق به رودخانه، از سمت مغرب به نخلستان و روستای تمبک محدود می‌شود و فاصله آن تا مرکز شهر میناب 10 کیلومتر و تقریبا 20 دقیقه زمان از میناب برای دسترسی به این روستا لازم است.

این روستا منطقه‌ای غیرمرزی و غیر نظامی است، آب و هوای آن در طول سال همانند دیگر نقاط میناب است و تفاوت چندانی ندارد.

راهی که به روستا منتهی می‌شود آسفالته بوده که به جز در مسیر رودخانه که حدود 800 متر آن خاکی - سنگی است.

بازار بزرگ ماهی‌فروشی یکی از ظرفیت‌های مهم این منطقه به شمار می‌رود که در روستای گورزانگ قرار دارد.

این بازار در فضایی نزدیک به 3 هزار متر مربع و در ورودی روستا از سمت رودخانه واقع شده است.

برخی اسناد و نقل پیشینیان گواه بر این است که قدمت شغل ماهی‌فروشی در گورزانگ به حدود یک قرن پیش بر می‌گردد به این صورت که در آن زمان تعدادی از اهالی برای امرار معاش به وسیله چهارپایان به نزدیک‌ترین خورها (رودخانه‌های منتهی به ساحل) در منطقه می‌رفتند و با همکاری صیادان دیگر مناطق اقدام به بستن تور در مسیر جزر و مد می‌کردند.

ماهی صید شده را به وسیله "تل" Tol یا همان ترازوی قدیمی وزن و بین اعضای گروه تقسیم می‌کردند.

و آنها نیز آنچه از مصرف خانوار زیاد می‌شد را با کالاهایی نظیر لنگ، و انواع لباس و موادی از قبیل گندم، ارزن، خرما و ... مبادله می‌کردند.

با گذشت زمان و تقریبا در دهه 50 و زمانی که روستاییان توانستند برای خود وسیله نقلیه موتوری تهیه کنند تا حدودی از سختی کار آنان کاسته شد چرا که می‌توانستند کار صید و فروش ماهی را با سرعت بیشتری دنبال کنند و این مسئله موجب شد تا شغل نوینی در این منطقه ایجاد شود.

در این سال‌ها اهالی گورزانگ به جهت صید بیشتر ماهی و سهولت در حمل آن، برای نگهداری ماهی‌های صید شده با ساخت حوضچه‌های کوچک سیمانی که در گویش محلی پاچال نامیده می‌شود در محوطه خانه و درب منازل، شکل جدیدی از فروش و عرضه ماهی را برای تامین معاش در برنامه زندگی خود قرار دادند.

کم‌کم و با رونق فروش ماهی در خانه‌هایی که ماهی را مستقیم پس از صید به مردم عرضه می‌کردند، به دلیل غیر بهداشتی بودن، نحوه نگهداری ماهی و نیز بوی بد ناشی از پسماند ماهی در محلات این روستا عده‌ای با پیشنهاد خانه بهداشت و شبکه بهداشت و درمان میناب به فکر ساماندهی و توسعه کسب و کار در این راستا افتادند.

و این رو بنای کنونی بازار ماهی‌فروشی گورزانگ که در حاشیه ورودی روستا و ضلع شرقی آن واقع شده در دهه 70 و با توان مردمی و توسط اشخاص و بخش خصوصی احداث شد.

هم اکنون به یکی از بزرگترین مراکز فروش و عرضه انواع آبزیان حلال تبدیل شده که روزانه و متناسب با فصل صید، گونه‌های مختلفی از ماهیان از جمله هور (تن)، حلوا سفید (زبیری)، حلوا سیاه، مقوا، میش‌ماهی، سرخو، سنگسر، راشکو، شیر، شوریده، قباد، بیاه، طلال، گاریز، ماهی عروس، ماهی خروس، مخلوط کبابی، پاسیاه، سارم، زرده، دمبرا، ماهی قاضی، تنگن، نایت، کفشک، داهیر، ملاس و انواع میگو در بازار ماهی‌فروشی گورزانگ بارگیری و به وسیله خودروهای ویژه حمل آبزیان به بازارهایی در استان‌های تهران، اصفهان، فارس، خوزستان، بوشهر، سیستان و بلوچستان و یزد ارسال می‌شود.

با توجه به رونق فروش و عرضه ماهی در بازار ماهی‌فروشی گورزانگ و دسترسی آسان مردم به تهیه ماهی، به نظر می‌رسد این مرکز برای حفظ ماهی این غذای ارزشمند در سبد غذایی مردم منطقه نقش بسزایی ایفا می‌کند.

در حال حاضر در روستای گورزانگ 49 غرفه (پاچال) عرضه ماهی وجود دارد که هر غرفه به طور مستقیم برای هشت نفر و به طور غیر مستقیم برای 10 اشتغالزایی کرده است.

روزانه به طور میانگین بین 80 تا 100 تن ماهی و آبزیان از این بازار مهم به اقصی نقاط کشور عرضه و توزیع می‌شود.

ماهی و محصولات این بازار بیشتر از بنادر کوه مبارک، جاسک، بریزگ و بخش دیگری نیز از بندرکلاهی و خورهای میناب تامین می‌شود.

جود دو کارخانه یخسازی و تونل انجماد (ویژه ماهی) در کنار این بازار که آنها نیز توسط بخش خصوصی راه اندازی و اداره می‌شود، حجم بالایی از جوانان منطقه را به کار مشغول کرده است.

بازار ماهی‌فروشی گورزانگ به عنوان مرکزی مطمئن برای عرضه انواع ماهی سبب شده تا این روستا هر ساله و به ویژه در ایام تعطیل پذیرای حجم بالایی از مسافر و گردشگر باشد.

بازار سنتی ماهی فروشان در شهر میناب و روستای گورزانگ توجه بسیاری از مردم را به خود جلب کرده است.

.........................................................

بازار ماهی فروشان به صورت کاملا سنتی و با ابزار سنتی یکی از جاذبه های خوب تجاری سنتی در میناب به حساب می آید. ماهی فروشان پس از دریافت ماهی از عمده فروشان با موتور سیکلت به روستاها می روند و ماهی خود را به فروش می رسانند. البته تجمع فروشندگان ماهی در مکان های از پیش تعیین شده باعث می شود مردم مرکز فروش ماهی در شهر را بدانند و اگر ماهی موتوری را از دست بدهند خود را به محل تجمع آنان می رسانند. در بازار سنتی زنان سهم عمده ای در فروش ماهی و میگو دارند و همان روش سنتی فروش را به خوبی می دانند.

این بازار سنتی در نزدیکی پنجشنبه بازار میناب قرار دارد.

نکته:

برای خریداری ماهی بهتر است آبشش‌های آن به رنگ صورتی روشن باشد و گوشت ماهی نرم نباشد (انگشت خود را داخل گوشت کنید اگر نرم بود ماهی خوبی نیست).

گاروم زنگی(لوز):

گاروم زنگی، نام درختی گرمسیری و میوه دار است که در استان‌های ساحلی جنوب ایران همچون هرمزگان و بوشهر می‌روید. این درخت بومی جنوب آسیا (هند، بنگلادش و ...) تا گینه نو و شمال استرالیا است.

این درخت تا ۳۵ متر رشد می کند. برگ این درخت پهن و بزرگ است و در فصل پاییز به رنگهای پاییزی در آمده و می‌ریزند، این درخت در اواخر تابستان تا اوایل پاییز ثمر می‌دهد.

میوه این درخت لوزی شکل و تقریباً بزرگ است و بین ۵ تا ۷ سانتیمتر درازا و ۵٫۳ تا ۵ سانتیمتر پهنا دارد.

مغز این میوه ارزش خوراکی فراوانی دارد و دارای انواع مواد معدنی، ویتامین‌ها، کربوهیدرات و ۱۶ درصد روغن است.

این میوه ارزش دارویی بسیار زیادی دارد و در کشورهای گوناگون از برگ‌ها و و پوست درخت گارم زنگی به شکل گسترده‌ای در پزشکی استفاده می‌کنند، به عنوان مثال در کشور تایوان برگ‌های افتاده درخت را در درمان بیماری های جگر مؤثر می‌دانند و در سورینام برای درمان اسهال و اسهال خونی، برگ‌های درخت گارم زنگی را مانند چای دم می‌کنند و می‌خوردند، همچنین از برگ‌های آن برای ضدعفونی آکواریوم‌ها استفاده میشود.

ویژگی ظاهری آن ایجاد طبقات مدور از شاخ و برگ است. شاخه‌های این درخت در فاصله‌های معینی از طول تنه به صورت افقی در همه جهات رشد می‌کنند و یک طبقه از تاج درخت را تشکیل می‌دهند.

این ویژگی نمایی شبیه به چتر چند طبقه به درخت می‌دهد. در همه کشورهای محل رویش به خاطر زیبایی و سایه دار بودن به عنوان درخت زینتی در مناطق شهری کاشته می‌شود. چوب درخت گارم زنگی سرخرنگ، محکم و در مقابل آب بسیار بادوام است. میوه درخت گارم زنگی نخست سبزرنگ و کال است، میوه‌های آن در دو رنگ زرد و قرمز وجود دارد که میوه قرمز ترش مزه و میوه زرد شیرین است. میوه آن مانند انبه گوشت زیادی نسبت به هسته ندارد، اما بسیار خوش طعم است. هسته بزرگ لیف پوشیده‌ای هم دارد که دارای مغز خوردنی است.

در بعضی از مناطق به آن درخت لوز میگویند.

لوز واژه‌ای عربی به معنای بادام است. در مناطق رویش معمولاً این درخت را بادام (نوعی بادام) نامگذاری کرده‌اند. نام انگلیسی آن بادام گرمسیری (Tropical Almond) است. این نامگذاری به خاطر شباهت ظاهری میوه این گیاه با بادام و نیز مغز خوردنی آن است که از نظر شکل و مزه شبیه به مغز بادام می‌باشد. گفتنی است نام این درخت در زبان تلوگو (سومین زبان بزرگ هند) بادام چتو (Badam chettu) و در زبان فرانسوی (Badamier)است که هر دو برگرفته از زبان فارسی است.

 ................................................................................................................................

درخت جم (جمبو):

“جم”نام درخت میوه دار و همیشه سبزی است که در شهرها و مناطق ساحلی جنوب ایران می‌روید.

درخت جم از جمله درختان سریع‌الرشد است که در دو سالگی می‌تواند به بلندی بیش از سه متر برسد. در هند این درخت تا سی متر ارتفاع پیدا می‌کند، این درخت بیش از صد سال عمر می‌کند. منطقه رویش این گیاه از ساحل دریا تا ارتفاع ۱۸۰۰ متر از سطح دریا است ولی از ارتفاع ۶۰۰ متر به بالا میوه نمی‌دهد.

از آنجا که درخت جم تاج و منظره زیبایی دارد در بسیاری از مناطق رویش به عنوان درخت زینتی و سایه دار استفاده می‌شود. چوب آن محکم است و در مقابل آب استقامت زیادی دارد. در برخی کشورها از چوب جم برای ساخت تراورس و وسایل و ابزارالات کشاورزی و روستایی و نیز سوخت استفاده می‌شود. از پوست این درخت به خاطر داشتن ۸ تا ۱۹ درصد تانن در صنعت چرم‌سازی استفاده می‌شود. گل‌های این درخت نیز مورد علاقه زنبورهای عسل است و به همین خاطر در صنعت زنبورداری موثر می باشد.

درخت جم ، بومی کشور های هند، سریلانکا ، بنگلادش و اندونزی است و در نواحی ساحلی وگرمسیری دنیا کشت می شود .

در جنوب ایران این درخت در ماه‌های تیر و مرداد ثمر می‌دهد. میوه رسیده جم سیاهرنگ است و به شکل و اندازه زیتون و یا کمی بزرگتر است. میوه جمبو که به صورت خوشه‌ای است، نخست کوچک و سبز است رفته رفته بزرگتر و سرخرنگ می‌شود و سپس به رنگ سیاه در می‌آید. میوه جم هسته بزرگی دارد که سخت نیست. بخش خوردنی آن نرم و آبدار است . جم کال گس و ترش است ولی میوه رسیده شیرین و کمی ترش است.

میوه رسیده جم محتوی گلوکز و فروکتوز است که اشکال عمده‌ای از قند به شمار می‌روند. این میوه حاوی ویتامین ‏C‏ و ‏A، ریبوفلاوین، اسیدنیکوتین، کولین، اسیدفولیک، اسیدمالیک، سدیم، پتاسیم، کلسیم، فسفر، منگنز، روی و آهن است.

پوست میوه جم موجب افزایش کارآیی دستگاه گوارش ، کبد و تنظیم ضربان قلب می شود .

 میوه جم خاصیت سوءهاضمه،ضد نفخ و اشتهاآورنیز دارد. و برای تهیه شیرینی و مربا نیز استفاده می شود.

سرکه جم به علت خوش رنگ و معطر بودن کاربرد فراوانی دارد . هسته‌ میوه جم در درمان و کنترل بیماری قند (دیابت) مؤثرند.

این میوه  در استان هرمزگان طرفداران زیادی دارد و در اکثر شهرستان های این استان کشت می شود.

در ادیان بودایی و هندی درخت جمبو مقدس و محترم است و افسانه‌های زیادی درباره آن وجود دارد.

..................................................................................................................................

گواوا(زیتون محلی):

گواوا؛ درختچه ای همیشه سبز با برگ های متقابل دراز و بیضی شکل است.
برگ های این گیاه کرک دار است و تنه آن از پوست متمایل به سبز یا قهوه‌ای متمایل به قرمز پوشیده شده است.

این گیاه ریشه ای عمیق و پرپشت دارد و زمان گلدهی آن ماه های بهمن و اسفند است با گل هایی به رنگ سفید و معطر.این گیاه اوایل بهمن ماه به گل می نشیند.

درختچه گواوا بومی آمریکای حاره و نیمه حاره است و در آمریکای مرکزی، پرو و برزیل نیز می روید.

این گیاه سال ها قبل به ایران وارد شد و در شمال و عمدتا در جنوب ایران رشد و تکثیر پیدا کرد.

درخت گواوا قدرت تحمل همه نوع آب و هوایی به جز یخبندان شدید را دارد و هندوستان بهترین منطقه برای کشت آن شناخته شده است.

میوه آن به انار کوچک و زیتون شباهت دارد، به همین سبب بومیان آن را زیتون محلی می نامند.

رنگ گوشت میوه؛ قرمز، سفید یا زرد است و مزه میوه رسیده ˈشیرین، ترش و یا ملسˈ با بویی مطبوع است.

میوه گواوا دارای انواع ترپنوئیدها، اسانس، روغن فرار و تانن است. این میوه با مقدار زیادی آب حاوی پروتئین، چربی، هیدرات کربن، کلسیم، فسفر، آهن، سدیم، پتاسیم، ویتامین‌های آ، ب، ایبوفلاوین و ویتامین ث نیز است.
از تمام قسمت های این گیاه و نیز میوه های جوان و نارس آن به عنوان داروی ضداسهال استفاده می شود.

گیاه گواوا در شهر‌های میناب، رودان، چابهار، تیس، دشتیاری، راسک، باهوکلات، سرباز و نیز کنارک رشد و پرورش می یابد.

...................................................................................................................................

چیکو:

چیکو نام یکی ازمیوه های گرمسیری با پوستی قهوه‌ای و مزه‌ای شیرین است. مزه آن نوعی شیرینی خاص است اما اگر میوه آن نرسیده باشد همچون خرمالو بسیار گس می‌باشد..

درخت چیکو ، بومی کشور مکزیک و آمریکای مرکزی است که در نواحی گرمسیری دنیا کشت می شود .

درخت چیکو در استانهای سیستان و بلوچستان و هرمزگان  کشت شده و شرایط آب و هوایی ومحیطی لازم برای رشد را دارد.

گل دهی چیکو اسفند ماه است و برداشت آن از نیمه دوم تیرماه آغاز می شود و تا پایان شهریور ادامه دارد .

میوه چیکو در استان هرمزگان بصورت تازه خوری استفاده می شود.

چیکو دارای کلسیم ، فسفر، آهن ، ویتامین ث ، پروئتین ، چربی و کربوهیدرات و داروی نیرو بخش و تب بر شناخته شده است و جوشانده پوست درخت آن در درمان اسهال و مالاریا مؤثر است.

میناب رتبه نخست را در تولیدچیکو در هرمزگان را دارد وبه نوعی رکورددار است.

روستای دمشهر ، تمیک ، نوبند، تلنگ ،کریان و دودو را از نقاط مهم تولید این محصول در شهرستان میناب می باشد.

فساد پذیری میوه چیکو در هوای گرم و نبود وجود صنایع بسته بندی و فرآوری از مهمترین مشکلات باغداران چیکو است.

 .................................................................................................................................

انبه:

انبه میوه‌ای گرمسیری و گیاه آن از سرده های تیره پسته ایان است. خاستگاه انبه شبه قاره هند،پاکستان، بنگلادش و آسیای جنوب شرقی است. این درخت امروزه در بسیاری از کشورهای گرمسیری پرورش داده شده و در سراسر دنیا صادر می‌شود. میوهٔ انبه علاوه بر مصرف خوراکی، آشپزی و آبمیوه گیری، به عنوان طعم دهنده،رنگ دهنده و عطر کاربرد دارد. برگ‌های درخت انبه نیز مورد استفاده‌های زینتی قرار می‌گیرد.

 درخت انبه قد بلندی دارد و ممکن است به ۳۵ تا ۴۰ متر برسد. قطر قسمت شاخ و برگ‌دار آن نیز می‌تواند به ۱۰ متر برسد. عمر این درخت طولانی است و برخی از درخت‌های انبه با وجود ۳۰۰ سال سن هنوز میوه می‌دهند.

رنگ برگ‌های درخت انبه در ابتدا و پس از جوانه زدن نارنجی مایل به صورتی است، که با گذشت زمان به رنگ قرمز تیره، و سپس سبز تیره در می‌آید. شکوفه‌های انبه کوچک و سفیدرنگ به صورت خوشه‌های ۱۰ تا ۴۰ سانتی‌متری هستند. هر شکوفه ۵ گلبرگ، ۵ کاسبرگ و ۵ پرچمدارد.

ضماد برگ درخت انبه، پوست سر و مو را تقویت می کند و خاصیت رنگی (سیاه) نیز دارد.

رسیدن میوه‌ها حدود ۳ تا ۶ ماه طول می‌کشد. وزن انبه‌ها می‌تواند بین ۵۰۰ گرم تا ۲٫۵ کیلوگرم باشد. رنگ و اندازهٔ انبه‌های رسیده با توجه به محیط و نور متغیر است. میوهٔ رسیده می‌تواند زرد، نارنجی، قرمز یا سبز باشد. به هنگام رسیدن میوه‌ها بوی شیرهٔ ملایمی می‌دهند و با فشار ملایمی فرو می‌روند. در وسط میوه هسته درشتی است که با توجه به نوع درخت می‌تواند صاف یا دارای رشته و فیبرهایی در گوشت میوه باشد. گوشت میوه به رنگ زرد تیره و شیرین است. طعم انبه‌ها با توجه به گونه‌شان بسیار متفاوت است. به علاوه، با توجه به نوع میوه یا این که بیش از حد رسیده باشد، گوشت آن می‌تواند صاف یا رشته‌رشته‌ای باشد.

انبه در ایران:

بیشترین سطح زیر کشت انبه درایران به استان هرمزگان اختصاص دارد. انبه در ایران در سواحل دریای عمان، سیستان و بلوچستان و همچنین دراستان هرمزگان در شهرستان‌های میناب؛ رودان؛ بندرعباس وحومه آن و جاسک کشت شده است، در شهرستان حاجی آباد هرمزگان نیز درختان انبه بارور یافت می‌شوند. قدمت کشت این درخت در استان هرمزگان بین ۵۰۰ تا ۷۰۰ سال می‌رسد، که این درختان در باغات شهرستان میناب یافت می‌شوند.

شهرستان میناب ، مقام اول تولید انبه در استان را داراست ، روستاهای شهوار، تمبانو ، دهوسطی ، فخرآباد ، گلشوار و بازیاری از نقاط مهم تولید انبه هستند.

شهرستان میناب دارای بهترین اقلیم و خاک برای کشت انبه در کشور است.

انبه میناب دو نوع محلی و خارجی است که ارقام محلی شامل آلمهتری ، خیاری ، کلانفر ، کلک سرخ و هلیلی و ارقام خارجی شامل سندری و لانگرا می باشد.

برداشت انبه رسیده و تازه خوری آن از نیمه دوم خردادماه شروع و تا پایان شهریور ادامه دارد.

معمولا 30درصد محصول انبه استان بصورت نارس برای تهیه ترشی و تازه خوری برداشت می شود.

.................................................................................................................................

سپستان (انبووک):

سپستان درختی پر برگ و بسیار زیبا با ارتفاع چهار تا پنج متر  است است. برگ‌هایش سبز روشن و گرد با دم­برگی طویل و کمی خشن است. میوه‌ی آن تخم‌مرغی شکل و به اندازه‌ی یک دانه‌ی آلو ست که در بعضی گونه‌ها کوچک‌تر یا بزرگ‌ تر است.در درون این میوه شیره‌ای لزج و بی مزه موجود است که کاربرد دارویی دارد.در اوایل بهار سرشاخه‌ها برگ می‌دهند و در اردیبهشت ماه گل می‌کنند. گل‌هایش نسبتاً درشت به صورت خوشه‌ای طلایی است که عطری کم ولی مطبوع دارد. گل‌ها تا اواخر خرداد دوام دارند. بعدا” جای خودشان را به میوه‌های کمی بزرگ‌تر از نخود می‌دهند. در ماه تیر  تبدیل به میوه‌های رسیده­ ی پرآب با طعمی شیرین می‌شوند. میوه‌ی سپستان بعد از خشک شدن تغییر رنگ می‌دهد و سیاه می‌شود. بهترین نوع آن در بحرین دیده شده است. درخت سپستان در کناره‌های خلیج فارس مخصوصا” در بندرعباس ومیناب و رودان و کرمان و منوجان می‌روید. در محل‌های مذکور آن را مانند سایر میوه‌ها میل می‌‌کنند. میوه‌ای ملین و خنک و پاک کننده‌ی معده و کبد است. از سپستان تازه و کال ترشی درست می‌کنند که بسیار خوشمزه است.

درمناطق رودان و منوجان به آن پوهیل میگویند.

شهرستان میناب از جمله مناطقی است که در همه اسناد تاریخی دارای جایگاه ویژه در بخش کشاورزی و تولید انواع محصولات باغی و بعنوان شهری آباد یاد شده اما چندسالی است که دیگر از رونق گذشته میناب با این عناوین خبری نیست.

به دلیل برداشت های بی رویه آب از دشت میناب و انتقال آن به بندرعباس و همچنین  کاهش بارندگی های چند سال اخیر، فروچاله های عظیمی در این دشت ایجاد شده است که وضعیت بسیار بحرانی دارد و باغات هم رو به خشکی می روند.خشکسالی ۱۷ ساله و کمبود آبهای سطحی باعث شده تا متولیان تامین آب استان به سراغ استخراج آب های زیرزمینی بروند .

سد استقلال میناب که به‌عنوان یکی از منابع  ذخیره آبی در استان محسوب می‌شد و تامین آب شرب مردم بندرعباس  و کشاورزان و باغداران میناب را بر عهده داشت در وضعیت بدی قرارگرفته است و دیگر توان تأمین آب مرکز نشینان استان را ندارد. این در حالی است که آب این سد را روی باغداران قطع کرده و با نصب دو خط لوله بزرگ، آب سد استقلال به مرکز استان انتقال می‌یابد.

وضعیت بد بی‌آبی در شهرستان و دشت‌های میناب و استفاده از ذخایر آب زیرزمینی، با حفر بیش سی چاه در دشت و بستر رودخانه میناب برای تأمین آب بندرعباس منجر به خالی شدن سفره‌های زیرزمینی در میناب شده که منجر به مخاطراتی نظیر به وجود آمدن فرو چاله‌ها در این شهرستان شده است.

پدیده فرونشست بحران آب و تبعات و پیامدهای ناشی از آن دومین شهرستان هرمزگان را  به وضعیت نگران کننده ای ترسیم کرده است به طوری که طی چند سال اخیر در دشت میناب و حاشیه روستاهای بلوچان، باغگلان، تمبک،گورزانگ، کاشرانی، چلوگاومیشی، تالار، تمبانو، کلنتان،تمزهرایی، کناران، محمودی، نصیرایی، کلو، کلیبی،درخانه، سرکنتان، ماکیان، ماه خاتونی، سرریگان ،سرباران و... به وفور مشاهده می شود تا جایی که  بر تأسیسات، امکانات، احشام و زندگی مردم تائیز بسزایی داشته است.

پیشرفت پدیده مخاطره انگیز فروچاله ها طی چند سال اخیر در میناب به گونه ای بوده است که جابه‌جایی مردم چندین روستای در معرض خطر را هم بهمراه داشته است، خسارت منازل و سازه های مردمی و همچنین ترس از افتادن کودکان و احشام اهلی منطقه در این فروچاله ها مردم منطقه را با نگرانی های زیادی مواجه کرده است.

زندگی کردن در منازل ترک خورده  با وضعیتی نامناسب  در ۳۰ روستای شهرستان میناب با دیدن آن دل هر مسئولی در هرجایگاهی و در هر نقطه ای از کشور به درد می آورد اما تاکنون کاری برای این منطقه نشده است.

روستائیان دشت میناب شب را با ترس و واهمه تا صبح سپری می کنند که مبادا فرونشست های زمین خانه و خانواده هایشان را در کام خود فرو ببرد

فروچاله‌ها اکنون از روستا‌ها عبورکرده و به شهر میناب رسیده است که در صورت عدم چاره جویی و راهکار مناسب برای جلوگیری از این بحران، پلاسکوی جبران ناپذیری را در این شهرستان رقم خواهد زد.

بنابر این از آنجایی که فروچاله ها مشکلاتی را برای مردم شهرستان میناب ایجاد کرده اند، مسئولان امر علاوه بر اینکه باید به فکر چاره ای برای جلوگیری از نابودی دشت های میناب باشند باید خطراتی را که مردم روستاها را تهدید می کند برطرف کنند.

مهمترین خواسته مردم میناب، راه اندازی و احداث سریع آب شیرین کن و متوقف شدن برداشت آب از چاههای میناب می باشد.

(فروچاله ها زلزله ایی خاموش در کمین شهرستان میناب)