حکایت ‌زن تخمه‌فروش مینابی‌

‌یکی از سوغاتی‌های شهرستان میناب، تخمه مینابی است که در استان هرمزگان از تنقلات بسیار پرطرفدار به شمار می‌رود و در سال‌های اخیر با گسترش تولید این نوع تخمه و ارسال آن به سایر استان‌ها، آوازه‌اش در دیگر نقاط کشور نیز شنیده می‌شود. ‌

"مادر حبیب" زنی سالخورده که تخمه‌های مینابی‌اش زبانزد است

به دنبال شخصی بودیم که سابقه و شهرت بیشتری در تولید و فروش تخمه مینابی در این شهر داشته باشد که نتیجه پرس‌و‌جو ها ما را به سمت شخصی سوق داد که مردم میناب او را "مادر حبیب" صدا می‌زدند؛ زنی سالخورده که می‌گفتند سال‌هاست در کارگاهی کوچک در حیاط خانه‌اش کار می‌کند. خانه‌اش در حوالی همان میدان ورودی شهر بود، از کوچه‌ای تنگ در محله‌ای قدیمی عبور کردیم و به خانه‌ای فرسوده و فرتوت رسیدیم.

سراغ مادر حبیب را که گرفتیم، اتاقکی را در حیاط خانه نشان دادند، اتاقکی تاریک و کوچک که قامت در آن راست نمی‌شد. نشسته بود و تخمه‌ها را در ظرفی بزرگ هم می‌زد. به سراغش رفتیم و پای حرف‌هایش نشستیم. در ادامه، گفت‌وگوی ایسنا را با این تولیدکننده تخمه مینابی بخوانید:

این تولیدکننده تخمه مینابی اظهار کرد: شهربانو رنجبر هستم و مردم میناب من را به اسم "مادر حبیب" و با تخمه‌های مینابی‌ام می‌شناسند؛ نام پسرم حبیب است و به همین علت به این نام شناخته شدم.

وی یا اشاره به اینکه نزدیک به 30 سال است به این کار مشغولم تا مخارج خود و خانواده‌ام را تأمین کنم، افزود: تخمه مینابی، همان تخمه آفتابگردان سفید است که در میناب به شکل متفاوت‌تری پخته می‌شود و از تنقلات موردعلاقه مردم میناب و هرمزگان است.

رنجبر ادامه داد: یکی از سوغاتی‌هایی که مردم میناب و مسافران با خود به شهرهای دیگر می‌برند، تخمه مینابی است و کمتر کسی است که از میناب خارج شود و با گذر از کنار میدان، ترغیب به خرید تخمه مینابی نشود.

این تولیدکننده تخمه مینابی همین‌طور که مشغول به کار بود و تخمه‌ها را هم می‌زد، اضافه کرد: تخمه آفتابگردان را در فصل‌هایی که در میناب برداشت می‌شود از کشاورزان و در فصل‌های دیگر از شهرهای دیگر خریداری و آن را اصطلاحاً سفید می‌کنم.

وی با بیان اینکه در گذشته از سنگ استفاده می‌کردم و امروزه با دستگاه، تخمه‌ها را کاملاً سفید می‌کنم، تصریح کرد: پس از سفید کردن و شست‌وشو، تخمه‌ها را در آفتاب می‌گذارم تا خشک شوند و در آخر در این اتاقکی که می‌بینید بو می‌دهم.

‌رنجبر ادامه داد: تخمه‌ها را پس از بو دادن، برای فروش به میدان می‌برم، در جای همیشگی‌ام می‌نشینم و منتظر خریداران می‌مانم.

این تولیدکننده تخمه مینابی با اشاره به اینکه در گذشته فروش بیشتری داشتم، عنوان کرد: این روزها با زیاد شدن تولیدی‌ها و مغازه‌های تخمه‌فروشی، ارسال تخمه مینابی به شهرهای دیگر و همچنین گرم‌تر شدن هوای میناب، کارم رونق گذشته را ندارد؛ گاهی حتی ۵ کیلوگرم هم فروش ندارم درحالی‌که در گذشته روزانه بیشتر از یک گونی تخمه می‌فروختم.

با تخمه‌فروشی، حبیب را به دانشگاه فرستادم

وی با بیان اینکه تخمه‌ها را در پلاستیک‌های کوچک بسته‌بندی می‌کنم، خاطرنشان کرد: در هر بسته یک پیمانه تخمه می‌ریزم و هر بسته را هزار تومان می‌فروشم.

رنجبر با اشاره به اینکه سال‌ها در سرما و گرما و زیر آفتاب به‌سختی کار کردم تا خانواده‌ام در آسایش زندگی کنند، افزود: پسرم حبیب را با همین تخمه‌فروشی و کار شبانه‌روزی به دانشگاه فرستادم تا برای خودش کسی شود و زندگی راحت‌تری برای خود بسازد.

این تولیدکننده تخمه مینابی ادامه داد:‌ پسرم به دانشگاه رفت، درس خواند و مدرکش را گرفت اما هنوز بیکار است و به هرجایی که برای کار مراجعه می‌کند، به بهانه‌های مختلفی مثل، مطابق نبودن مدرک تحصیلی، محدودیت سنی و نداشتن سابقه او را رد می‌کنند.

وی در پایان اضافه کرد: تنها آرزویم سرکار رفتن و سروسامان گرفتن پسرم حبیب است که برای پیشرفت و آسایشش عمر و جوانی‌ام را گذاشته‌ام.

فعالیت کارخانجات شن و ماسه در بستر رودخانه میناب علاوه بر تهدید زیست بوم نگرانی مینابی ها را به همراه داشته است.

رود میناب از جمله رودخانه هایی است که دارای غنی ترین مصالح شن و ماسه کشور می باشد به همین منظور کارخانجات متعددی در بستر این رودخانه جهت بهره برداری از مصالح آن احداث شده است، فعالیت گسترده و ایجاد سنگ شکن ها و کارخانجات شن و ماسه در بستر رودخانه شهر میناب عامل ایجاد ریزگردها بر فراز سطح شهرستان شده بطوری که نگرانی مردم حاشیه و اطراف این کارخانجات به دنبال داشته است.

عدم نظارت و مدیریت مهندسی نشده با اعطای مجوزهای آبکی از سوی دستگاه های زیربط به کارخانه شن و ماسه و فعالیت آن نه تنها باعث ایجاد یک بحران جدی در سلامت شهروندان مینابی شده بلکه برحیات زیست بوم این منطقه نیز آسیب جدی وارد کرده است.

با توجه به نزدیکی معادن شن و ماسه به شهر میناب ، در برخی مواقع با توجه به وارونگی هوا و استفاده معادن از سوخت‌های فسیلی مانند گازوئیل یا نفت کوره باعث بروز بیماری هایی از قبیل مشکلات تنفسی برای شهروندان ایجاد کرده است، پساب‌های صنعتی حاصل از شستشوی شن و ماسه در این رودخانه می تواند تأثیر بدی بر آب‌های زیرزمینی واقع در بستر رودخانه که منابع آب آشامیدنی مردم میناب و بندرعباس است بگذارد.

رداشت بیش از حد شن و ماسه از بستر رودخانه میناب سبب تغییر مسیر سیلابها و تخریب باغهای قدیمی و نخلستان‌های روستاهای اطراف رودخانه شده است بطوری که امروزه به معضل خشکسالی و فروچاله تبدیل شده است.

از ۳۲ سال پیش تاکنون که سد میناب به بهره برداری رسید و جریان آب در رودخانه کاهش یافت ، شن و ماسه برداشت‌ شده از بستر رودخانه میناب جایگزین نشده است واکنون شاهد بوجود آمدن حفره‌ها و گودال‌های بزرگ در بستر این رودخانه هستیم، اگر خشکسالی همچنان ادامه یابد و سیلابی برای جایگزینی خاک وارد رودخانه میناب نشود بازسازی بستر رودخانه در آینده ممکن نیست.

شهرستان میناب ۱۲ معدن شن و ماسه دارد که از این شمار ۴ معدن از بستر رودخانه میناب شن و ماسه برداشت می کنند که روزانه بیش از ۸۰۰ تن شن و ماسه از بستر رودخانه میناب برداشت می‌شود.

شیر و کتل آئین کهن مینابی ها در روز عاشورای حسینی

آئین عاشورایی «شیر وکتل» یکی از آئین های دینی ومذهبی مردم میناب و مختص در روز عاشوراست که در شهرستان میناب برگزار می شود ، این آئین هم همانند آئین علم گردانی در روز پنجم محرم مشتاقان خاص خود را دارد که با هنرنمایی هنرمندان میناب و نقش آرایی در نقش های سربازان ولشکریان یزید و شمر و کاروان اسرا، از هیئت عزاداری در محله بی بی نازنینی شروع و در حسینه صاحب الزمان یا «لب رودخانه» خاتمه پیدا می کند.

شهرستان میناب در این روز میزبان جمعیت زیادی از عزاداران ،هیئت های مذهبی،علم گردان ها،از جای جای استان است ،در این روز علاوه بر مردم عزادار میناب و شهرستانهای توابع شاهدحضور میهمانان خارجی برای انعکاس این روز و آئین و همچنین فرهنگ عاشورایی در میناب هستیم که نشان دهنده اهمیت بالای این مراسم است.

حمل«علم ها»٬ «تابوت ها»٬ «حجله های تزیین شده» و « شیر »؛ « ذوالجناح » با پارچه خونین بر پشتش٬ همراه با چند کبوتر سفید و پارچه های سبز رنگ، شترهایی که حامل دیگ های بزرگ٬ فرش و کجاوه هستند با کودکان خردسال و چاووش خوان و گفتن شعار “کو عباس وین عباس” از نکات بارز و قابل توجه برگزاری آئین کهن و تاریخی شیــر و کــتل در میناب است.

این مراسم ازحسینیه ابوالفضل و علی ابن ابی طالب(ع) محله بی نازنینی آغاز وتاحسینیه لب رود خانه و با اجرای نمایش خاص وقایع ظهر عاشورا به پایان می رسد.

هیئت های سینه زنی وزنجیر زنی در روز عاشورا و همزمان با بر گزاری آئین« شیر وکتل» به عزاداری می پردازند و این مراسم تا زمان اقامه نماز ظهر عاشورا ادامه می یابد.

شیر و کتل، یکی از این آیین ها مراسمات ماه محرم در میناب است که از آوازه ای مثال زدنی در استان و کشور برخورداراست مراسماتی که قرن هاست توسط این مردم برگزار می شود.

معبد عشاق بنای افسانه ای در شهرستان میناب

شهر گروگ میزبان این بنا افسانه ای نقل می شود که حدود چهارصد سال پیش دو جوان از طوایف متخاصم به هم دل می بندند و با مخالفت شدید رو به رو می شوند. این واقعه به مرگ آنها ختم می شود. سپس دو عاشق نگون بخت را بر شتر سوار کرده و به سوی مقصد نامعلومی حرکت می دهند.

شتر، جسد عشاق را در مکانی بر زمین می گذارد که بعدها اقوام آن دو، بنای یادبودی در آنجا می سازند. چون این منطقه آب نداشته ولی شتران زیادی داشته، در ساخت بنا به جای آب از شیر شتر استفاده کرده اند.

این بنا امروزه یک آرامستان به همراه یک ساختمان ویرانه ای در یک آبادی است که به نام معبد عشاق نامیده می شود که اکنون جز باد و باران و آب و خاک بندی مردم بیابان آثار کمی از آن بر جای نمانده است.آرامگاهی با تاریخ مکتوب بیش از 200 تا 400 سال که از زمان های طولانی گذر کرده است.مورد تهاجم باد و باران واقع شده است.آرامگاه میر محمد سالار تاج الدین و بی بی سعده (حریره) که اثری از آن به جای نمانده است.

بزرگان کهن چنین روایت می کنند که دو دل داده یا دو عاشق در جلوه عشق پاک و مقدس در این مکان دفن شده اند.

نقوش بر جسته دل هر بینند ای را بی تاب می کند و نشان دهنده این است که وقتی یک عشق پدیدار می شود همه هنرها را به نفع خود مصادره می کند. انگار گروهی از مردم بنایی را بر آن پایه گذاری می کنند. عبارتی را به صورت بر جسته بر روی دیوار آن نقش می کنند که در آن اورادی در درود و سلام بر پیامبر اسلام (ص) و ایمه اطهار (ع) دیده می شود.

بنا به تحقیقات به عمل آمده می توان این بنا را متعلق به دوره صفوی دانست که با نقوش دایره وار و لعابین و خطوط بر جسته نستعلیق در آیات و احادیث منقورش در بالاو حواشی در و پنجره ها که عمومآ به خط نستعلیق وثلث بر جسته است،اشاره کرد.

پنجره ها طاق دارند و به شکل مستطیل و حلزونی شکل و برابر هم هستند. نمای داخلی آن طاق جناغی دارد. بلندی آن از کف 120 سانتی متر و دهانه طاق ها و یا عرض مدخل آن 60 سانتی متر است. مجموعه حواشی و حجاری ها تزئینی وابسته به مدخل یا در ورودی کاملآ مشخص نیست،

ولی در حدود 4 متر بلندی و 5/3 متر عرض دارد. در حاشیه بالا عبارت وصل علئ علی (ع) /رضا(ع) و صل علی امام حسین (ع) شهید کربلا ذکر شده است. به طور کلی از محتوای خطوط بر جسته نمادی از شاهکاری هنرمندانه در یک دوره خاص (صفوی) می باشد.

معبد عشاق مربوط به دوره صفوی است و در شهرستان میناب، بخش بیابان، دهستان سیریک، روستای گروگ واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۶ دی ۱۳۸۶ با شمارهٔ ثبت ۲۰۵۳۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.